Wprowadzenie: Ból jako sygnał

Ból, podobnie jak gorączka, jest sygnałem mówiącym o tym, że coś złego dzieje się w organizmie. Przyczyna bólu wymaga leczenia. Jeśli znamy przyczynę, możemy próbować ją wyeliminować. Jeżeli cierpisz na ból głowy, a jesteś bardzo zajęty, starasz się uspokoić i zwolnić tempo pracy. Jeżeli się skaleczysz, opatrujesz ranę. Jeżeli cierpisz na ból zęba, idziesz do dentysty. Jeżeli skręcisz kostkę, unieruchamiasz ją. Jeśli nie wiesz, jaka jest przyczyna bólu, idziesz do lekarza w celu jej zdiagnozowania i leczenia.
Nie zawsze jednak ból ustępuje od razu; jeśli nadal go odczuwasz, nie możesz funkcjonować normalnie. W takim przypadku starasz się walczyć z bólem.
Oczywiste jest jednak, że nawet, jeśli twój lekarz nie może znaleźć przyczyny bólu zawsze powinien go leczyć.

Co wywołuje ból?

Nerwy z zakończeniami wrażliwymi na ból występują w całym organizmie ludzkim. Ich drażnienie powoduje wysyłanie impulsów do rdzenia kręgowego i mózgu. Tak dzieje się w przypadku uszkodzenia tkanek (np. skaleczenie) lub narażenie ich na zbyt silny ucisk (np. przytrzaśnięcie palców drzwiami). Mózg przetwarza te sygnały i informuje cię o bólu. Przewodzenie impulsów bólowych może odbywać się drogą różnych włókien nerwowych. Niektóre włókna mają wypukłą powierzchnię, która zapewnia szybkie przewodzenie bodźców: odczuwany ból jest kłujący i krótkotrwały. Inne włókna nie posiadają tej warstwy, co powoduje, że ból jest tępy, przenikający i długotrwały.

Jak można walczyć z bólem?

Istnieją różne sposoby walki z bólem. Są to np.: leki przeciwbólowe, wysokie lub niskie temperatury (kompresy, lampy kwarcowe), akupunktura, masaż lub ćwiczenia rozluźniające. Psychoterapia i relaks również mogą okazać się skuteczne, gdyż ból jest czasem wywoływany przez napięcie psychiczne, wyczerpanie i lęk.

Jakie leki przeciwbólowe są dostępne?

Najbardziej znanymi środkami przeciwbólowymi, dostępnymi w każdej aptece są paracetamol i kwas acetylosalicylowy (aspiryna). W większości przypadków są one wystarczająco skuteczne. W ciągu ostatnich kilku lat, w aptekach pojawiło się wiele tak zwanych niestroidowych leków przeciwzapalnych (NSLPZ) o znacznie silniejszym działaniu. Należą do tej grupy np.: ibuprofen i naproxen. Pakowane pojedynczo, w małych dawkach są sprzedawane także do stosowania u dzieci. Należy unikać podawania dzieciom aspiryny; gdyż może wywołać zespół Reye'a.
Wszystkie leki mogą wywoływać działania niepożądane, jednak ryzyko ich wystąpienia znacząco rośnie, gdy nie są przyjmowane właściwie - zgodnie z zaleceniami lekarza i/lub ulotką dolekową. Jeśli np. weźmiesz więcej niż 8 tabletek paracetamolu o dawce 500 mg, może on spowodować ciężkie uszkodzenie wątroby. Aspiryna i inne NSLPZ mogą być niebezpieczne dla żołądka, jeśli są przyjmowane w nadmiernych ilościach. Nie należy ich zażywać przy jednoczesnym uszkodzeniu żołądka lub przyjmowaniu leków zmniejszających krzepliwość krwi. Naproxen i ibuprofen nie powinno się stosować w niektórych jednostkach chorobowych i przy jednoczesnym przyjmowaniu niektórych leków. W takich sytuacjach należy zawsze zasięgnąć porady lekarza, który z środków przeciwbólowych można zastosować.

W przypadkach uciążliwego, silnego bólu...

W zależności od już przyjmowanych przez ciebie leków, lekarz przepisze ci jeden z dostępnych środków przeciwbólowych. Jeśli ból nie przechodzi, możesz otrzymać silniejszy lek z grupy analgetyków opioidowych (opioidów = narkotycznych leków przeciwbólowych). Te silnie działające substancje są używane tylko w przypadkach niekontrolowanego bólu wiązanego z chorobą nowotworową, bólu w trakcie i po zabiegach operacyjnych i bólu w chorobach przewlekłych, takich jak choroba zwyrodnieniowa stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, przepukliny, osteoporoza.
Pochodne morfiny mogą być podawane różnymi drogami. Wybranie optymalnej z nich jest uzależnione od natury bólu. W bólu ostrym wykorzystywane są środki szybko działające. Ich wadą jest krótki czas działania. W bólu przewlekłym (długoterminowym) stosuje się leki o długim okresie działania

Strach przed opioidami...

Wiele osób broni się przed stosowaniem środków opioidowych. Należy obalić wiele nieprawdziwych poglądów dotyczących tej grupy leków.

• W przeciwieństwie do powszechnie panującej opinii, długoterminowe podawanie analgetyków opioidowych rzadko prowadzi do uzależnienia w warunkach, w których lek jest przyjmowany przez osobę chorą i przepisywany przez lekarza (Zenz M i wsp., "Log Term Oral Opioid Therapy in Patients with Chronic Nonmalignant Pain". Journal of Pain and Symptom Management 1992; 7: 69-77).
• Jeśli ból się nasila należy zwiększyć dawkę leku. Nie zwiększa to prawdopodobieństwa uzależnienia.
• Opioidy są skuteczne przez długi okres czasu.
• Nie każdy rodzaj bólu zostaje zniesiony przez zastosowanie opioidów, czasem może nawet ulec nasileniu.
• Zawsze możesz poprosić swojego lekarza o zmniejszenie dawki stosowanego leku; to od ciebie zależy, jakie natężenie bólu możesz znosić.
• Wyeliminowanie przyczyny bólu powoduje zmniejszone zapotrzebowanie na narkotyczne leki przeciwbólowe, których dawkę można stopniowo zmniejszać
• Czy obawiasz się narkotycznych leków przeciwbólowych? Spróbuj porozmawiać o swoim strachu z lekarzem i poproś go o więcej informacji na ten temat